Juridisch uitgangspunt: het gezag ligt bij de ouder(s)

In België oefent de juridische ouder (meestal de moeder, als zij minderjarig en ongehuwd is) het ouderlijk gezag uit over het kind. Dit betekent:

• De tienermoeder beslist over opvoeding, verblijf, school, medische zaken, enz.
• De grootouders hebben geen wettelijk gezag over het kleinkind, ook al helpen ze in de praktijk vaak intensief mee.

Als de vader erkent en mede-ouderlijk gezag krijgt, delen beide ouders het ouderlijk gezag (zelfs als ze minderjarig zijn).

Wat mogen grootouders wel?

• Ouderlijk gezag over hun eigen kind, tot 18 jaar.
• Steun geven, zorgen, opvang bieden. Dit wordt vaak enorm gewaardeerd, ook al zal een tiener zich hier niet altijd bewust van zijn, of de dankbaarheid tonen. 
• In overleg kan een grootouder mantelzorger of pleeggezin worden voor het kleinkind, als daar wettelijk over beslist wordt.
• Grootouders kunnen bezoekrecht aanvragen bij de familierechtbank, als er conflicten zijn en ze hun kleinkind niet meer mogen zien.
  
  

Wat mogen grootouders niet?

• Beslissingen nemen zonder toestemming van de ouder
  bv. medische ingrepen, schoolkeuze, buitenlandse reis
• Zonder afspraak permanente zorg opnemen, dit kan leiden tot juridische conflicten over voogdij of gezag.
• Het kind erkennen of adopteren, tenzij uitzonderlijke situaties zoals bij ongeschiktheid van de ouder(s).
  
  

Moeten grootouders financieel bijspringen?

Volgens het Belgische Burgerlijk Wetboek kunnen grootouders onderhoudsplichtig zijn in uitzonderlijke gevallen, als de tienerouder zelf niet kan instaan voor de kosten en ook geen beroep kan doen op de andere ouder.
→ Dit gebeurt alleen als de rechtbank dat beslist, en het inkomen van de grootouders dat toelaat.

Emotionele realiteit

In de praktijk zorgen grootouders vaak (mee) voor het kleinkind, zeker als hun zoon of dochter nog op school zit. Die steun is waardevol, maar het is ook belangrijk om:

• duidelijke afspraken te maken, bv.:
  • financieel: in welke mate zijn er verwachtingen als jullie financieel ondersteunen?
  • pedagogisch: wie is de prioritaire hechtingspersoon voor het kleinkind? Wanneer ben je grootouder, en wanneer ouder? Hoe wil je kind je kleinkind opvoeden - wat als dat verschilt met jouw visie op opvoeding?
  • praktisch: wie zorgt wanneer voor de baby? Houdt die regeling aan tijdens bv. examenperiodes, vakanties,...?
• de autonomie van je kind als ouder te respecteren
• eventueel begeleiding te zoeken. Bij Fara ben je, ook als grootouder, welkom voor een luisterend oor.
  
  

Meer over:

Omgangsrecht kleinkind

Grootouders hebben recht op persoonlijk contact met hun kleinkinderen. Datzelfde recht kan toegekend worden aan broers en zussen en aan iedereen die aantoont een affectieve band met het kind te hebben (overgrootouders, tante, oom, meter, peter, meeouders, ...). Als grootouder hoef je die affectieve band niet aan te tonen. Er wordt per situatie nagegaan of het contact met de grootouders in het belang van het kind is.

Indien dit moeilijk verloopt

Als het contact met je kleinkinderen niet vanzelf gaat, dan bespreek je dat in de eerste plaats best met de ouders. Een familiaal bemiddelaar kan je helpen om het gesprek aan te gaan en samen tot een regeling te komen waar iedereen zich in kan vinden. Waar vind je een familiaal bemiddelaar? op de lijst van erkende bemiddelaars van de Federale Bemiddelingscommissie.

Als je het niet eens bent met de beslissingen van je kind over je kleinkind?

In principe kan je niet veel doen. Het ouderlijk gezag ligt bij de ouders en zij nemen dus de beslissingen. Als grootouder heb je niet het recht daarin tussen te komen. Maak je je zorgen om je kleinkind omwille van een bepaalde keuze, dan is het in de eerste plaats aangeraden om daarover met de ouders in gesprek te gaan. Voor dat gesprek kan je beroep doen op een familiaal bemiddelaar. Die kan helpen om het gesprek aan te gaan.